Klokkenluiders versus dialoog

Deze week kwam ABN AMRO in het nieuws omdat het binnen de organisatie rommelt. Een aantal managers heeft medio september een anonieme brandbrief geschreven over in hun ogen falend leiderschap en gebrek aan dialoog over de koers van de bank. De directie “herkent zich niet” in de verwijten. Ze onderzoekt of zij de briefschrijvers, die zij verwijt de huisregels te overtreden, mogelijk zelfs aan kan pakken wegens smaad of kwade trouw.

Als beursgenoteerd bedrijf is het altijd bijzonder onaangenaam om op deze wijze in het nieuws te komen.  Ook de brievenschrijvers lopen risico: klokkenluiders staan vaak aan het einde van de rit buiten de organisatie. Met het stempel ‘nestbevuiler’ als afscheidscadeau. Terwijl oorspronkelijke kritiek op de bedrijfsvoering en/of het management vaak ontstaat vanuit grote betrokkenheid.

Wie er gelijk heeft is moeilijk te zeggen. Wat wel helder is: de interne organisatie staat onder hoogspanning en de buitenwacht smult mee.

Kan dit ook anders, vroeg ik me – als gewezen bankier – af? Hoe kom je tot een cultuur waar binnenshuis ruimte is om te praten over zaken waarvan beide zijden het over de bespreekbaarheid blijkbaar niet eens zijn?

De Apenrots
In grote organisaties heerst tot op zekere hoogte een “apenrots”-mentaliteit. Dit is geen kritiek: die mentaliteit is nodig om de organisatie te structureren. Om leiding te geven en successen te boeken. Ego’s, overtuigingen, risico’s durven nemen, een competitieve instelling: allemaal nuttig en nodig voor een winnende positie van de organisatie in een commerciële sector. Maar er kleven ook risico’s aan deze eigenschappen.

Hiërarchie en organisatiestructuur
Grote organisaties hebben een complexe besluitvormingsstructuur. De raad van bestuur bestaat uit meerdere leden, met ieder hun eigen verantwoordelijkheden, met daaronder meestal nog een flink aantal lagen aan senior- en middenmanagement.

Botsende meningen en verschillen van inzicht zijn normaal (en ook nodig als vorm van checks and balances). Een hiërarchische structuur zorgt, mits deze breed wordt aanvaard, uiteindelijk voor eenduidige, algemeen gedragen beslissingen en beleid.

Het gaat mis als dat respect voor de hiërarchie (zowel van beneden naar boven als boven naar beneden!) beschadigd is geraakt. Als de ego’s een eigen strijd voeren ten koste van de organisatiebelangen.

Een aantal suggesties

Elke (grote en minder grote) onderneming kan een interne richtlijn opstellen en bij (tekenen van) gebrek aan open communicatie c.q. gebrek aan gehoord voelen/klachten een aantal stappen doorlopen waarmee het risico op ‘muiterij’ verkleind wordt.

• Stap 1: een interne of externe vertrouwenspersoon benoemen die kan signaleren dat er iets aan de hand is en partijen kan bewegen om samen het gesprek aan te gaan, dan wel gevraagd of ongevraagd advies uit kan brengen aan de directie.

• Stap 2: een externe mediator inschakelen om in een veilige, vertrouwelijke setting met stevige gespreksstructuur partijen weer op één lijn te krijgen.
Belangrijke kanttekening: Mediation dient door betrokken partijen vrijwillig aangegaan te worden, dus dat vereist bereidheid van allen om mediation in te gaan. Kijkend naar de casus ABN AMRO zou je kunnen beargumenteren dat er gedeelde belangen zijn, zoals het voorkómen van (1) negatieve publiciteit voor de organisatie als geheel en (2) verharding van de standpunten en verdere verslechtering van de onderlinge relaties, die een oplossing juist niet dichterbij brengen.

• Stap 3: Mocht een mediation niet eindigen in een door beide partijen gedragen oplossing, dan zou kunnen worden gekozen voor een vorm van arbitrage om de klacht te onderzoeken en tot een gemotiveerd oordeel te komen.

Er zijn inmiddels meerdere gevallen van succesvolle mediation bekend op het niveau van grote ondernemingen, overheden, nationale en internationale partijen. Daarnaast zijn er nog vele successen die niet publiekelijk bekend zijn gemaakt.

Komend uit de bancaire wereld en inmiddels actief als zakelijk mediator weet ik dat, afgezien van onbekendheid met deze vorm van conflictoplossing, er nog vooroordelen zijn over de (meer)waarde van mediation.

Mediation is echter niet alleen maar iets voor ruziënde buren en scheidende ouderparen. Het is zeker ook geen zweverige therapie of geitenharen wollen sokken gedoe. Mediation is een volwaardige vorm van “Alternative Dispute Resolution”, een internationaal erkende wijze van geschillenoplossing, die ook in Nederland al ruim 25 jaar in ontwikkeling is.

Of het nu mijn oude collega’s bij ABN AMRO betreft, of een andere organisatie met intern gerommel: schakel tijdig hulp in. Kies voor (een) professionele, gecertificeerde MfN- registermediator(s) en voorkom escalatie en een beschadigde reputatie.

OPINIE: herziening rechtsbijstand

Innoveren en veranderen doe je samen!

Vorige week presenteerde Sander Dekker, onze minister van Rechtsbescherming, zijn langverwachte visie op de herziening van de rechtsbijstand, met als motto ‘minder procedures, meer oplossingen’.
Dat levert discussie op want de belangen zijn groot. Vervangt de mediator straks de sociale raadsheren en -vrouwen? Wij, twee ervaren registermediators in arbeids- en familiekwesties, hopen van niet.

Het goede nieuws
Die visie van Dekker is door veel mediators enthousiast ontvangen. Heldere procedures en gedegen advies voor iedereen, en zelf oplossen wanneer dat kan: daar kan niemand op tegen zijn.
Vaak zoeken mensen in juridische procedures oplossingen voor problemen die veelal niet juridisch van aard zijn. Dat is onnodig belastend voor de rechtspraak. Helemaal omdat deze kwesties vaak niet opgelost zijn nadat de rechter – met alle wijsheid en het wetboek in de hand – een uitspraak doet.

Ook de rechterlijke macht zelf signaleert dat en stimuleert partijen gedurende het proces om samen tot oplossingen te komen. Door te wijzen op het Mediationbureau en ook zelf te experimenteren met alternatieven, zoals de GOO-methode (Gericht Op Oplossing) en spreekuurrechters.

De kanttekening
De plannen van de minister lijken te suggereren dat advocaten burgers aanmoedigen om nodeloos te procederen. Op kosten van de staat. Termen als ‘perverse prikkels’ doen geen recht aan de betrokkenheid en overgave waarmee (sociaal) advocaten zich inzetten voor hun cliënten. In reactie op de plannen van de minister zetten sommige rechters en advocaten mediation weg als een goedkoop (lees ‘tweederangs’/’minderwaardig’) alternatief voor een goede advocaat. Met de onderliggende boodschap: dat moet je niet willen.

Een harde discussie tussen mediators en advocaten over wie de burger de beste oplossingen biedt, levert alleen maar verliezers op.

Advocaten en mediators zijn niet inwisselbaar. Ieder heeft een eigen rol en eigen aanpak. Zoals procederen niet altijd leidt tot een oplossing, leent ook niet elke zaak zich voor mediation.
Het debat zou moeten gaan over hoe en door wie de burger met een (schijnbaar) juridisch probleem het beste geholpen is. Niet over ‘welke oplossing kost de schatkist op korte termijn het minste geld.’

Voorwaarden voor de beste oplossing
De basis van mediation is de vrije en vrijwillige keuze van conflictpartijen om het gesprek weer aan te gaan. Vanuit een vrije, gemotiveerde keuze komen mensen tot duurzame, gedragen besluiten. Zeker in mediation zijn we niet gebaat bij mensen die alleen aan tafel komen omdat het ‘moet’.

Of je nu kiest voor mediation of de rechter vraagt om een oordeel: wij vinden dat de burger die keuze zelf moet kunnen maken. Dáár ligt een belangrijke taak voor de overheid. Investeren in heldere en toegankelijk voorzieningen waar de burger zich gedegen, neutraal en gericht kan (laten) informeren is een goede eerste stap. Toegang tot goede informatie, eerlijke en passende procedures, en zelf kunnen kiezen voor mediation of rechterlijke toetsing maakt dat ons stelsel werkt.

In het plan van de minister wordt gesproken over ‘triage aan de voorkant’, een nieuw in te richten, onafhankelijke faciliteit die voor de (rechts)hulpzoekende burger bepaalt voor welke hulp hij in aanmerking komt. Op die manier wordt de weg naar de rechter voor mensen met een smalle beurs mogelijk afgesneden.

Het moment is nu
Dat het tijd is om veranderingen door te voeren, daar is iedereen het over eens. Die discussie vraagt wat ons betreft om een bredere aanpak dan het reguleren van de toegang tot het recht voor partijen zonder geld. Er wordt immers ook fors beslag gelegd op onze rechterlijke instanties voor kwesties tussen bedrijven of burgers met meer dan voldoende middelen en een probleem dat op een andere, en voor alle betrokkenen wellicht betere, manier had kunnen worden opgelost.

Onze oproep aan alle mediators, advocaten, rechters, burgers én betrokken bewindslieden: laten we samen dat nieuwe systeem vormgeven. Niet ten koste van elkaar, maar mét elkaar. Doen wat werkt, in het belang van burger.

Een eerlijk, toegankelijk en goed functionerend systeem om problemen in een zo vroeg mogelijk stadium duurzaam op te lossen, dat willen we allemaal. Wij denken graag verder mee!

Tabitha van den Berg, MfN-registermediator, gespecialiseerd in zakelijke geschillen en arbeidszaken [Mediation Amsterdam]
Anouk van der Jagt, MfN-registermediator, gespecialiseerd in familiezaken [fiftyfifty mediation]

* Dit stuk is eerder gepubliceerd op LinkedIn

Wij doen mee: Week van de Werkstress mediation-hotline

Zorgt een conflict op werk voor stress? Bel tijdens de Week van de Werkstress met de hotline: 0800-MEDIATION

Dat is de nieuwste actie van de NMv-ambassadeurs i.s.m. collega’s van de specialistische mediation-beroepsverenigingen VAN en MfN-Groep Arbeidsmediators. In de Week van de Werkstress, van 12 t/m 16 november 2018, dragen onze mediators Eline van Tijn en Tabitha van den Berg graag belangeloos bij aan deze actie.

Een conflict is besmettelijk
Een slechte verhouding met je baas, ruzie met een collega of een vervelende klant: conflicten op en rond de werkvloer kunnen voor veel stress zorgen. Want laten we eerlijk zijn, lang niet iedereen is er even goed in om bij een ontluikend conflict meteen zelf in actie te komen. Integendeel, vaak hopen we dat het vanzelf wel goed komt. En die hoop blijkt vaak ijdel. Conflicten blijven sluimeren of, erger nog, ontsporen volledig. Met alle gevolgen van dien: van psychisch verzuim tot verstoorde werkverhoudingen die niet meer te lijmen zijn. Dit is niet alleen erg stressvol voor de direct betrokkenen, maar ook voor de rest van het team.

Mediation-hotline
Tijdens de Week van de Werkstress willen de arbeidsmediators van de Nederlandse Mediatorsvereniging (NMv) dit patroon doorbreken. Dit doen ze met de hotline 0800-MEDIATION, waar mensen gedurende de week elke werkdag terecht kunnen met vragen over een zakelijk conflict of verstoorde arbeidsverhoudingen. Dus of je nu een HR-professional, leidinggevende, bedrijfsarts of medewerker bent: via de mediationhotline kan je op een laagdrempelige manier kijken of mediation in jouw specifieke geval van toegevoegde waarde kan zijn. Ook algemene vragen over mediation zijn uiteraard welkom.

Van 12 t/m 16 november is het belteam met arbeidsmediators elke werkdag van 9 tot 18 uur te bereiken via 0800-6334284.

Geen behoefte aan telefonisch contact maar wel benieuwd of mediation bij conflict en mogelijk verzuim op het werk zinvol is? Kijk ook onze vlogs