Berichten

Psychologie aan de mediationtafel

Psycholoog-mediator Mark Spaargaren duikt in deze serie in de wereld van de psychologie aan de mediationtafel. Hij maakt kennis met een tafelgast die altijd aanwezig is. Soms zichtbaar, meestal onzichtbaar. Deze keer: Trauma.

Waar hebben we het over als we over trauma spreken?

Vorige maand heeft het team van Mediation Amsterdam een training van de Trauma Company gehad over trauma en traumasensitief werken. In ons werk komen we vaker mensen tegen met een verleden waarin traumatische ervaringen een rol hebben gespeeld. Als mediator is het belangrijk hier rekening mee te houden.

Maar waar hebben we het eigenlijk over bij het woord trauma?

Volgens de DSM-5, dé leidraad in diagnostiek voor veel psychologen en psychiaters, wordt trauma gedefinieerd als “blootstelling aan een feitelijke of dreigende dood, ernstige verwonding of seksueel geweld”. Hierbij wordt geen onderscheid gemaakt tussen het zelf meemaken, er getuige van zijn, of de verhalen van anderen horen. Trauma’s kunnen enkelvoudig (eenmalig) zijn, maar ook chronisch. Chronisch trauma in de kindertijd wordt ook wel complex trauma genoemd.

Ons lichaam reageert volautomatisch op gevaar. We staan klaar om te vechten of te vluchten.  Soms bevriezen mensen en zijn ze niet in staat tot actie te komen. In het boekje “Wanneer de (alarm)bel rinkelt” wordt dit proces beschreven als een alarmbel die afgaat en er voor zorgt dat alle focus gaat naar overleven. Ook als het gevaar is geweken, kan een herinnering, een geur, een woord of wat dan ook er voor zorgen dat de alarmbel toch weer afgaat. Dit worden triggers genoemd.

Als de alarmbel rinkelt, gaat de focus dus primair naar overleven, en komen andere functies zoals luisteren, spreken, logisch nadenken, plannen maken of het reguleren van emoties onder druk te staan.

Hoe uit zich dat bij conflicten?

Een conflict kan zeer ingrijpend zijn en allerlei triggers bevatten waardoor de ‘alarmbel’ gaat rinkelen of constant aanstaat. Reacties zoals vechten (de strijd aangaan, de ander aanklagen of agressief reageren), vluchten (het conflict of de ander vermijden of het vertonen van slachtoffergedrag) of bevriezen (niet in actie komen of zich passief of apathisch opstellen) komen veelvuldig voor. Ook kunnen mensen anders reageren op situaties dan je zou verwachten. Triggers in de situatie zorgen dat de alarmbel gaat rinkelen. Juist hierdoor kunnen conflicten ontstaan of verergeren.

Ook aan de mediationtafel kan dit zichtbaar worden. Als mediator ben je meestal niet op de hoogte van het verleden van de mensen aan tafel. Plotselinge veranderingen in gedrag kan een aanwijzing zijn dat de alarmbel bij mensen afgaat. Mensen komen moeilijker uit hun woorden, kunnen zich bepaalde dingen niet meer goed herinneren, of hebben moeite met het reguleren van hun emoties. Mensen vallen stil, of gaan juist huilen of schreeuwen, lopen weg of vertellen een weinig samenhangend verhaal. Allemaal tekenen die er op kunnen wijzen dat iemand zich niet veilig voelt, de alarmbel volop aanstaat, en iemand niet in staat is om het gesprek te voeren.

Als mediator wordt niet van ons verwacht dat we trauma diagnosticeren of behandelen. Het gaat in de eerste plaats om bewustwording van deze psychologie aan de mediationtafel. Een aanpak die sensitief is voor mensen die mogelijk getraumatiseerd zijn, kan sterk bijdragen aan een gevoel van veiligheid en het proces van mediation versoepelen.

Tips

Tijdens de training kwamen we er met elkaar achter dat veel van de dingen die we als mediator gewoon zijn om te doen, bijdragen aan een veilige setting voor de deelnemers. In een volgende blog in de serie Psychologie aan de mediationtafel zal in worden gegaan op concrete tips die de mediator kan gebruiken een veilige omgeving te creëren en de alarmbel tot rus te brengen.

Voor meer informatie, advies of een afspraak – neem gerust contact op!!

Psychologie aan de mediationtafel

Psycholoog-mediator Mark Spaargaren duikt in deze serie in de wereld van de psychologie aan de mediationtafel. Hij maakt kennis met een tafelgast die altijd aanwezig is. Soms zichtbaar, meestal onzichtbaar. Deze keer: Trauma deel 2.

Trauma

In de vorige blog over Trauma beschreef ik wat trauma is en op welke manier dit in conflicten tot uiting komt. Kortgezegd voelen mensen met een traumatische ervaringen zich sneller onveilig en reageren ze  daarop op één van de volgende manieren: vechten, vluchten of bevriezen. Dit zijn normale reacties op gevaar. Ze zijn gericht op overleven, maar kunnen bij mensen met meervoudig of complex trauma door verschillende situaties, mensen, geuren of herinneringen worden ‘getriggerd’.

Het creëren van een veilige setting helpt enorm om deze reactie te voorkomen en er zijn een aantal dingen die een mediator kan doen als wordt opgemerkt dat de alarmbel afgaat.

Tips voor trauma-sensitief werken

Alles wat het gevoel van veiligheid versterkt, en dus de alarmbel doet verstommen, kan bijdragen aan een trauma-sensitieve aanpak. Deze horen deels bij de standaard aanpak van mediation en zijn deels specifiek voor trauma-sensitief werken, maar zijn bruikbaar in iedere situatie.

Voorspelbaarheid creëert veiligheid. Neem mensen mee in het mediation-proces, neem de regie en creëer duidelijkheid. Leg uit wat er gaat gebeuren en wat de mensen wel en niet kunnen verwachten. Ook van jou in je rol als mediator.

Een gevoel van controle kan de veiligheid ook vergroten. Geef waar mogelijk regie aan de deelnemers,  door keuzes aan te bieden, zoals die voor de mediator, de locatie, de planning van de afspraken of het samenstellen van de agenda.

Waarborg de neutraliteit. Een centraal begrip binnen mediation, en des te belangrijker voor mensen die zich onveilig voelen. Het betreft je eigen rol als mediator (wordt je als ‘veilig’ persoon gezien door beide partijen), maar ook de ruimte waarin de mediation plaats vindt. Voelen mensen zich senang in de ruimte. Zijn er duidelijke instructies over de locatie, over parkeren, hoe men zich moet aanmelden. Is er voldoende privacy? Is het warm en gastvrij, maar niet teveel prikkels (en dus potentiële triggers).

Om vertrouwen te krijgen, is het belangrijk om betrouwbaar te zijn. Afspraak is afspraak. Zeg wat je doet, en doe wat je belooft.

Maak afspraken aan het begin van de sessie over het nemen van een time-out en wat iemand op dat moment nodig heeft. Op deze manier is duidelijk hoe iemand zelf kan aangeven een time-out nodig te hebben, maar ook hoe de mediator dit kan initiëren. Ook is dan voor de mediator duidelijk wat er verwacht wordt: even een moment alleen, of juist niet. Het is goed om aparte ruimte beschikbaar te hebben, waar iemand gebruik van kan maken.

Mensen hebben soms door onrust of paniek moeite in het hier en nu te blijven. Een korte ademhalingsoefening, even rekken en strekken, een koffiepauze of de aandacht richten op iets in de ruimte helpt mensen ’terug te komen’.

Meer informatie

Dit zijn slechts een aantal tips die gebruikt kunnen worden, maar zeker niet volledig. De blogserie Psychologie aan de mediationtafel is dan ook vooral bedoeld voor bewustwording.

Voor meer verdieping, kunnen we een training van de Trauma Company of een andere aanbieder, zoals collega mediators  bij TraumaTrainingen, van harte aanbevelen.

Mediation Amsterdam

Voor meer informatie over onze diensten, voor advies of een afspraak – neem gerust contact op!!