Psychologie aan de mediationtafel 9

Psychologie aan de mediationtafel

Psycholoog-mediator Mark Spaargaren duikt in deze serie in de wereld van de psychologie aan de mediationtafel. Hij maakt kennis met een tafelgast die altijd aanwezig is. Soms zichtbaar, meestal onzichtbaar. Deze keer: Het Backfire effect.

Het ‘Backfire-effect’

Hoeveel discussies hebben er niet plaatsgevonden in Coronatijd over de zin en onzin van de vaccinaties? Discussies die over het algemeen op niets uitliepen en meestal leidden tot nog extremere standpunten en zelfs ruzies in families. Hetzelfde geldt voor discussies over religie of de politiek. Het wordt er meestal niet gezelliger op als deze thema’s op tafel komen, en daarom worden deze ook vaak vermeden.

Waarom is het toch dat rationele argumenten een ander vaak niet weten te overtuigen? Sterker nog, merk je niet dat hoe meer je de ander probeert jouw kant van het verhaal te laten zien, hoe meer de hakken in het zand lijken te gaan?

Dit lijkt enorm tegenstrijdig, en dat is het ook! Maar ook hier ligt een psychologisch principe aan ten grondslag, waar maar weer uit blijkt dat we minder rationele wezens zijn dan we zelf graag denken (of hopen).

Het Backfire effect werkt als volgt: op het moment dat iemand geconfronteerd wordt met nieuwe informatie die anders is dan zijn of haar eigen overtuigingen, wordt dit als bedreigend ervaren. Dit roept allerlei negatieve emoties op zoals angst, frustratie of boosheid. Vooral als het een onderwerp betreft waarin de eigen identiteit of ideologie ter discussie komt te staan. De negatieve emoties maken het moeilijk de nieuwe informatie te beoordelen en de neiging ontstaat om argumenten te zoeken om de nieuwe informatie te ontkrachten. Deze nieuwe argumenten kunnen er voor zorgen dat iemand nog steviger gaat geloven in het eigen gelijk. En voilà: het Backfire effect.

Hoe uit zich dat bij conflicten?

Bij conflicten is het heel normaal dat partijen een verschil van mening hebben over de werkelijkheid. Zij zien de ontstane situatie vanuit het eigen perspectief en pogingen om de ander te overtuigen zijn op niets uitgelopen en hebben tot verdere verwijdering geleid. Dat is vaak het moment dat partijen een mediator inschakelen om een vervolggesprek te begeleiden.

Hoe komt dit? We hebben niet graag ongelijk, we hebben behoefte aan continuïteit en samenhang en we hebben emotioneel geïnvesteerd in onze standpunten. Kortom, we houden liever vast aan onze eigen overtuigingen dan deze aan te passen, hoezeer de ander ook gelijk mag hebben.

Zeker bij onderwerpen waar de persoonlijke waarden op het spel staan, komt dit principe veelvuldig voor. Zoals in arbeidsconflicten waar het gaat om goed werkgever- of werknemerschap, of waar de integriteit van iemand ter discussie komt te staan. Of bij echtscheidingen waarbij de opvoeding van de kinderen over en weer wordt beoordeeld. Of bij burenruzies waarbij zelfs de tussenkomst van de rijdende rechter niet altijd tot echte acceptatie van het ‘vonnis’ leidt, en al helemaal niet tot toenadering.

Tips

Het is de ervaring van de meeste mediators dat het voeren van een welles-nietes gesprek meestal niet tot succes leidt. Partijen (en mediator) gaan gefrustreerd naar huis. Wat zijn een aantal zaken die de gespreksleider kan doen om het Backfire effect te voorkomen?

Maak partijen bewust van dit principe. Zelf gebruik ik vaak de tekening van een 6 of een 9 om te laten zien dat perspectief belangrijk is en er meerdere versies van de werkelijkheid kunnen zijn. Hiermee wordt het verschil in perspectief genormaliseerd en minder bedreigend. De kans neemt toe dat iemand bereid is om het andere perspectief te onderzoeken.

Pas meta-communicatie toe. Maak bespreekbaar wanneer je signaleert dat partijen vervallen in welles-nietes patronen waarbij ze elkaar proberen te overtuigen. Dat kan door het simpelweg te benoemen, maar ook door prikkelende vragen te stellen: Hoe vinden jullie zelf dat het gaat? Jullie kunnen goed discussiëren, daar hebben jullie mij volgens mij niet bij nodig? Stel dat je de ander weet te overtuigen, is het probleem dan opgelost?

Zoek naar gemeenschappelijkheid. Vanuit wat met de partijen met elkaar gemeen hebben, is het veiliger om te onderzoeken waar de verschillen liggen. Vergelijkbaar met hoe een focus op gemeenschappelijke belangen tot oplossingen kunnen leiden voor belangen die verder uit elkaar liggen.

Het Backfire effect kan zich ook richten tegen de mediator. Een mediator doet er verstandig aan geen adviezen te geven, hoe goed bedoeld ook. Maar ook een interventie in een gesprek, of het gebruik van een bepaald woord of zinsnede, kan een reactie veroorzaken. Onderzoek bij overheidscampagnes, bijvoorbeeld om roken te ontmoedigen, laten zien wat belangrijk is om een Backfire effect te voorkomen: communiceer op een niet confronterende wijze, leg uit wat de waarde zou kunnen zijn voor de partijen en vraag toestemming om daarmee de kans op een defensieve reactie te verkleinen.

Als je meer te weten wilt komen over het Backfire effect, luister dan deze podcast.

Mediation Amsterdam

Voor meer informatie over onze diensten, voor advies of een afspraak – neem gerust contact op!!

0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *